Πώς διακρίνουμε τη νοθεία στα τρόφιμα; Ο Ι. Σμαρνάκης, πρόεδρος της ΠΕΤΕΤ μιλάει για την ασφάλεια τροφίμων

Πώς διακρίνουμε τη νοθεία στα τρόφιμα; Ο Ι. Σμαρνάκης, πρόεδρος της ΠΕΤΕΤ μιλάει για την ασφάλεια τροφίμων

Το θέμα της ασφάλειας των τροφίμων σήμερα αποτελεί κρίσιμο ζήτημα που απασχολεί όχι μόνο τον επισιτιστικό κλάδο και τους αυριανούς επαγγελματίες στον κλάδο αλλά και όλους τους πολίτες-καταναλωτές τυποποιημένων τροφίμων. Οι σπουδαστές της Etoile την άνοιξη που πέρασε είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν το Σεμινάριο «η ποιότητα στις πρώτες ύλες και τα τρόφιμα: Συμβουλές διάκρισης φθορών και δόλου» και να λάβουν από τους πλέον ειδικούς όλες τις απαντήσεις σε θέματα σχετικά με τη νοθεία τροφίμων. Εισηγητές του Σεμιναρίου δεν θα μπορούσε να ήταν άλλοι από τον κ. Ι.Σμαρνάκη και την επιστημονική του ομάδα –αποτελούμενη από τον κ.Ν.Γκιώνη και κ. Π. Μανιατέα- μέλη της Πανελλήνιας Ένωσης Τεχνολόγων Επιστημόνων Τροφίμων (Π.Ε.Τ.Ε.Τ.) που από το 1981, λειτουργεί ως επαγγελματική ένωση και συλλογικό όργανο των Ελλήνων Τεχνολόγων Επιστημόνων Τροφίμων Ανώτατης Εκπαίδευσης.

Με την ευκαιρία αυτής της επίσκεψης και διαπιστώνοντας έντονο ενδιαφέρον και από την πλευρά των σπουδαστών μας, ζητήσαμε από τον κ. Ι.Σμαρνάκη, πρόεδρο της ΠΕΤΕΤ να μας απαντήσει σε μερικά από τα πιο καίρια ερωτήματα που απασχολούν τους καταναλωτές τυποποιημένων τροφίμων σήμερα, καθώς και να μας δώσει συμβουλές για το πώς μπορούμε να προστατευτούμε από τη νοθεία στα τρόφιμα.

Ποια τρόφιμα είναι οι πρωταθλητές στην νοθεία σήμερα;

Η νοθεία είναι ένα κοινό φαινόμενο στην ελληνική αγορά και έχει να κάνει -όπως οι περισσότερες παράνομες ενέργειες- με οικονομικά κίνητρα. Καθημερινά είδη διατροφής νοθεύονται με κίνητρο το μεγαλύτερο κέρδος, και το επικρατέστερο παράδειγμα είναι αυτό του ελαιόλαδου. Το ελαιόλαδο είναι το πιο επιρρεπές προϊόν στην νοθεία καθώς συχνά αναμειγνύεται με υποδεέστερα λάδια όπως το ηλιέλαιο, το σπορέλαιο και το βαμβακέλαιο και προκειμένου να προσομοιώσει το ελαιόλαδο, χρωματίζεται με χρωστικές ώστε να αποκτήσει το πράσινο χρώμα, το χρώμα που έχει συνδεθεί με το λάδι στην αντίληψη του καταναλωτή. Αυτό το λάδι διατίθεται στην αγορά χωρίς τη σφραγίδα τυποποίησης με αποτέλεσμα την εξαπάτηση του καταναλωτή. Έτσι, είναι απαραίτητο, προκειμένου να προστατευτεί ο καταναλωτής να επιλέγει προϊόντα επώνυμα που έχουν όλες τις απαραίτητες σφραγίδες και πιστοποιήσεις.

Το δεύτερο προϊόν στο οποίο συναντάμε τις πιο πολλές περιπτώσεις νοθείας είναι το μέλι, το οποίο συχνά νοθεύεται με μέλι υποδεέστερης ποιότητας ή με σιρόπια και χρωστικές που δίνουν την αίσθηση ότι πρόκειται για μέλι ενώ δεν είναι.

Φυσικά, όλες αυτές τις περιπτώσεις είναι εύκολο να τις πιάσει ένας απλός χημικός έλεγχος. Στο δικτυακό τόπο του ΕΦΕΤ δημοσιεύονται συνεχώς περιπτώσεις νοθείας. Πιο δύσκολο βέβαια είναι να ανιχνευτεί η νοθεία στα διάφορα μπαχαρικά και καρυκεύματα όπως είναι η κανέλα, η βανίλια και ο κουρκουμάς -πρώτες ύλες οι οποίες νοθεύονται συχνά με υποδεέστερα υλικά.

Εκτός από την νοθεία, υπάρχει εξαπάτηση σε άλλα στάδια της παραγωγικής αλυσίδας τροφίμων και αν ναι, πώς μπορούμε να το προλάβουμε;

Δυστυχώς το έγκλημα προηγείται της καταστολής και αυτό συμβαίνει παντού. Θα φέρω το παράδειγμα των βιολογικών προϊόντων. Εκεί έχουμε πολύ καλούς ελέγχους από αξιόλογες εταιρείες και ιδιωτικούς οργανισμούς, δεν έχει καταγραφεί καμία απάτη, ωστόσο υπάρχουν μερικά περιστατικά παραπλάνησης από πλευρά του παραγωγού.

Αυτό βέβαια που φαίνεται να λειτουργεί σωστά σε όλα τα στάδια της αλυσίδας είναι το ευρωπαϊκό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης, ένα ευρύ διεθνές δίκτυο μέσω του οποίου ενημερώνονται όλες οι χώρες, ειδοποιούνται για τυχόν περιπτώσεις και με βάση αυτό κινητοποιούνται. Μέσω αυτού του συστήματος εντοπίστηκαν και οι περιπτώσεις της μελαμίνης στο γάλα και του αλογίσιου κρέατος παρότι η διαπλοκή που υπήρχε ήταν τεράστια.

Υπάρχει πιστεύετε κάποιο ‘κενό’ είτε νομοθετικό είτε διαδικαστικό το οποίο αν καλύπτονταν θα μπορούσαμε να προλάβουμε όλες αυτές τις περιπτώσεις νοθείας;

Σε διεθνές επίπεδο υπάρχουν μηχανισμοί, όπως το σύστημα RASF που προανάφερα, ωστόσο, σε τοπικό επίπεδο χρειάζεται καλύτερη οργάνωση της κρατικής αρχής. Η ΠΕΤΕΠ από το 1981 που ιδρύθηκε υποστηρίζει την δημιουργία μίας ενιαίας αρχής ελέγχου τροφίμων, αυτόνομης και σωστά στελεχωμένης, η οποία θα κάνει ελεύθερα τη δουλειά της τόσο σε επίπεδο πρόληψης όσο και σε επίπεδο ενημέρωσης και ελέγχου. Σε αυτό το πλαίσιο, λειτουργεί σήμερα ο ΕΦΕΤ, ωστόσο θεωρούμε ότι είναι πολύ σημαντικό να ενισχυθεί η οργάνωση του ΕΦΕΤ στην Ελληνική Περιφέρεια, ένα έργο το οποίο δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα.

Θεωρείται ότι σε μια τέτοια πρωτοβουλία πρέπει να ηγείται το κράτος, ή θα μπορούσε να έχει τα ινία και ο ιδιωτικός τομέας;

Σε θέματα ασφαλείας έχει την κύρια ευθύνη το κράτος. Όταν οι πρωτοβουλίες αφορούν τη διασφάλιση ποιότητας, καταπολέμηση νοθείας ή χορήγηση ιδιαίτερων πιστοποιητικών, μπορεί να ηγείται οποιοσδήποτε ιδιωτικός οργανισμός, με δράση συμπληρωματική και όχι ανταγωνιστική με την κρατική αρχή. Άλλωστε, ένας ακόμα ρόλος του κράτους είναι να ελέγχει και τους ιδιωτικούς οργανισμούς στη σωστή λειτουργία τους.

Ποια η κατάσταση της Ελλάδας σε σχέση με τα διεθνή δεδομένα στον τομέα της ασφάλειας τροφίμων;

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, και σε θέματα που αφορούν την ασφάλεια τροφίμων, η Ελλάδα βρίσκεται πολύ ψηλά, στην δέκατη θέση. Και φυσικά πρέπει να γίνουμε ακόμα καλύτεροι καθώς η βιομηχανία τροφίμων στην Ελλάδα είναι ένας τομέας με μεγάλη ανάπτυξη στον οποίο απασχολούνται 400,000 άτομα σήμερα και που αποτελεί μια πολύ σημαντική οικονομική δραστηριότητα για τη χώρα, ένα καίριο κρίκο στην παραγωγική αλυσίδα τροφίμων που έχει να δώσει πολλά στη χώρα και προστιθέμενη αξία στα προϊόντα.

Quality control expert inspecting at chicken eggs in the laboratory

Ποιες είναι οι δύο πιο σημαντικές συμβουλές που θα δίνατε στους καταναλωτές σήμερα;

Πρώτον, να πούμε ότι είναι σημαντικό να ενημερώνονται σχετικά με θέματα ασφαλείας από έγκυρες πηγές, όπως τον ΕΦΕΤ, το Γενικό Χημείο του Κράτους, είτε μέσω των δικτυακών τόπων που διατηρούν είτε παρακολουθώντας τις εκδηλώσεις που διοργανώνουν επίσημοι φορείς όπως η ΠΕΤΕΤ. Ταυτόχρονα είναι σημαντικό κανείς να αξιολογεί αυτό που διαβάζει -για παράδειγμα δεν σημαίνει ότι επειδή κάποια τροφή έχει συντηρητικά και πρόσθετα αυτά είναι καρκινογόνα. Επίσης, να γνωρίζουμε ότι όταν επιλέγουμε επώνυμα προϊόντα οι πιθανότητες να εξαπατηθούμε τείνουν προς το μηδέν.